ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ

Τα ιερά Μυστήρια της ορθόδοξης Εκκλησίας είναι θεοσύστατες τελετές, οι οποίες αποτελούν τα μέσα της Χάρης με τα οποία βοηθείται ουσιαστικά η χριστιανική ψυχή. Είναι οι πηγές του αγιασμού από τις οποίες τροφοδοτείται η αληθινή πνευματικότητα.

Τα Μυστήρια της Ορθοδόξου Ανατολικής Εκκλησίας είναι επτά.

Πρώτο το Βάπτισμα,

δεύτερο το Χρίσμα,

τρίτο η θεία Ευχαριστία.

Έπειτα έρχονται, κατά την ανάγκη και προαίρεση του ανθρώπου,

η Μετάνοια και Εξομολόγηση,

η Ιεροσύνη,

ο Γάμος και

το Ευχέλαιο.

Ότι δε τα μυστήρια είναι επτά γίνεται ολοφάνερο από τη λειτουργική πράξη της Ανατολικής Εκκλησίας.

Τα επτά Μυστήρια μαρτυρούνται από την Αγία Γραφή και διδάσκονται πολυειδώς από την Εκκλησιαστική Παράδοση. Γι' αυτό και έχει γραφεί ότι: «Παραμένει αληθινό ότι τα ουσιώδη των ορθοδόξων τελετουργικών πράξεων έχουν την προέλευση τους στην Αγία Γραφή. Στο βάθος όλων αυτών των τελετουργικών πράξεων, οσοδήποτε κι αν είναι περίπλοκες, βρίσκομε ορισμένα απλούστατα στοιχεία από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, όπως το βάπτισμα με το νερό, τη χρίση με το λάδι, την επίθεση των χεριών, την κλάση του άρτου».

Επιπλέον, όλα μαζί τα Μυστήρια και το καθένα χωριστά ανάγονται στο μοναδικό Μυστήριο του σαρκωθέντος Υιού του Θεού για τη σωτηρία των αμαρτωλών πλασμάτων Του.

Για την ενίσχυση της παραπάνω θέσης αξίζει να παραθέσομε τα όσα γράφει σχετικά ό π. Ιουστίνος Πόποβιτς:
«Ολόκληρος δε η Εκκλησία του Θεού είναι ένα μυστήριο, «το μυστήριον του Χριστού». Τα πάντα πηγάζουν από το μυστήριον του σαρκωθέντος Θεού Λόγου διά του οποίου τα πάντα εκτίσθησαν (Ίωάν. Α' 3, Κολ. Α' 16, Έβρ.. Β' 10)(....) Εις την Εκκλησίαν του ο Χριστός τελεί την απολύτρωσιν και σωτηρίαν των ανθρώπων διά των μυστηρίων της Εκκλησίας και των αγίων αρετών με την δύναμιν και χάριν του Αγίου Πνεύματος. Ουσιαστικώς, ο ίδιος ο Θεάνθρωπος Χριστός μετά του σώματος Του, της Εκκλησίας, είναι το παν-μυστήριον εις το οποίον και από το οποίον πηγάζουν όλα τα μυστήρια της Εκκλησίας αρχίζοντας από το μυστήριον του βαπτίσματος μέχρις όλα τα άλλα».

Και επειδή τα Μυστήρια είναι ομήλικα με την ίδρυση της Εκκλησίας, γίνεται φανερό ποσό η αγιαστική τους επίδραση χάνεται, αλλά και βρίσκεται, μέσα στη λειτουργική Παράδοση των δύο χιλιάδων χρόνων.

Πραγματικά.

Πολλαπλά ευεργετείται η τραυματισμένη από την αμαρτία αθάνατη ψυχή με τα ιερά Μυστήρια, ενώ συγχρόνως και το φθαρτό σώμα μετέχει του αγιασμού και της αφθαρσίας, που πηγάζει απ' αυτά. Δηλαδή καθαρίζεται στο σώμα και στο πνεύμα ο άνθρωπος με το άγιο Βάπτισμα, αγιάζεται η ψυχή με τη χρίση του σώματος με το άγιο Ευχέλαιο και ενδυναμώνεται με το άγιο Χρίσμα. Φωτίζεται με την επίθεση των χεριών του Αρχιερέα και τρέφεται με ουράνια βρώματα με τη μετοχή της στο Μυστήριο των Μυστηρίων, τη Θεία Ευχαριστία.

Αναντίρρητα τα Μυστήρια, ενώ είναι ακατανόητα στους σκοτισμένους οφθαλμούς της ψυχής των απίστων, γίνονται κατανοητά στη βίωση τους από τους πιστούς. Από το βαθμό της πνευματικότητας του πιστού χριστιανού εξαρτάται η αποκάλυψη και βίωση των Μυστηρίων στη ζωή του. Η ορθή πίστη και η "νόμιμος άθλησις" καθαρίζουν και ευρύνουν τον πνευματικό ορίζοντα της ψυχής του ανθρώπου, για να μπορεί έτσι μαζί με τον ιερό Χρυσόστομο να ομολογεί τη θεμελιώδη διαφορά με τους απίστους, λέγοντας: «Διαφορετικά, λοιπόν, διάκειμαι προς αυτά εγώ και διαφορετικά ο άπιστος. Εκείνος όταν ακούει λουτρό νομίζει απλά νερό, εγώ όμως βλέπω όχι απλά αυτό που φαίνεται, αλλά τον καθαρισμό της ψυχής διά του Πνεύματος. Εκείνος νομίζει ότι το σώμα μου μόνο έχει λουσθεί , εγώ όμως πιστεύω ότι και η ψυχή γίνεται καθαρή και αγία(...) διότι δεν κρίνω τα φαινόμενα κατ' όψιν, αλλά με τους οφθαλμούς της διανοίας».

Η λέξη "Μυστήριο" για την Ορθοδοξία έχει και την έννοια της σιωπής γύρω από το πως εργάζεται και ενεργεί το Πνεύμα του Θεού.

Τα Μυστήρια είναι οι φορείς και οι αγωγοί της θειας χάριτος. Υπάρχουν όμως σ' αυτά και τα εξωτερικά σημεία - τα σύμβολα - τα οποία αποτελούν τον αισθητό χαρακτήρα των "Μυστηρίων"-όμως, επικρατεί σ' αυτά και κυριαρχεί του αισθητού και υλικού ο πνευματικός και υπέρ την αίσθηση χαρακτήρας.

Γι' αυτό ο ιερός Χρυσόστομος διακηρύττει: «ουδέν αισθητόν παρέδωκεν ο Χριστός, αλλά αισθητοίς μεν πράγμασι, πάντα δε νοητά». Κανένα αισθητό δεν μας παρέδωσε ό Χριστός, αλλά μέσα από αισθητά πράγματα, όλα δε νοητά.

Και ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης προσπαθεί να ανυψώσει το νου μας στα μεγάλα και θαυμαστά, που επιτελεί η Αγία Τριάδα με τους απλούς φορείς της Χάρης, που χρησιμοποιεί. Συγχρόνως δε μας υποδεικνύει έμμεσα και τις αρετές - τη βαθιά πίστη και πολλή ταπείνωση - με τις οποίες οφείλομε να τα αντιμετωπίζομε.

Και σημειώνει ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης:
«Δεν χαρίζει την υιοθεσία το νερό, αλλά του Θεού η προσταγή και του Αγίου Πνεύματος η επιφοίτηση. Γι' αυτό μη περιφρονήσεις το θείο λουτρό του Βαπτίσματος, ούτε ως κοινό νερό να το εξευτελίσεις εξαιτίας της χρήσεως του νερού».

Αναφερόμενος δε στα υπόλοιπα Μυστήρια για να καταδείξει την εξαιρετική ενέργεια και μεταβολή του κοινού άρτου σ' αυτό το Σώμα του Κυρίου Ιησού, προσθέτει:
«Ο άρτος της θείας Ευχαριστίας προτού να καθαγιασθεί άρτος κοινός είναι, αλλά, όταν αυτόν τον άρτο ιερουργήσει το μυστήριο, λέγεται και γίνεται σώμα Χριστού».

Το ίδιο ισχύει και για το "μυστικόν έλαιον" και για τον 'Όίνον".
Γενικότερα δε αναφερόμενος ο άγιος Γρηγόριος στα εξωτερικά σύμβολα των Μυστηρίων διαπιστώνει: Προ της ευλογίας των Μυστηρίων είναι πράγματα μικρής αξίας, μετά τον αγιασμό του Αγίου Πνεύματος το καθένα από αυτά ενεργεί αοράτως».

Ναι. Η αναγεννητική δύναμη της θείας Χάρης ζητεί να κινηθεί ανεμπόδιστα και με ποικίλους τρόπους στην ανθρώπινη ψυχή. Επομένως μόνη αρμόζουσα στάση του ανθρώπου απέναντι στην άπειρη συγκατάβαση και αγάπη του Θεού, που εκδηλώνεται και με τα ιερά Μυστήρια, είναι η ταπεινή και με δέος αποδοχή τους με φρόνημα και λόγο όπως αυτόν της Παρθένου: «Ιδού η δούλη Κυρίου, γένοιτο μοι κατά το ρήμα Σου» (Λουκ. Α' 38).

Επιπλέον, η Ορθοδοξία πρεσβεύει ότι η μοναδική δύναμη και δραστικότητα των Μυστηρίων προσδίδει σ' αυτά αντικειμενική αξία και τα καθιστά όργανα μεταδόσεως της Χάρης. Γι' αυτό και η ισχύς των Μυστηρίων δεν εξαρτάται από την αξία ή την αναξιότητα του λειτουργού ή του κοινωνούντος αυτά. Η ισχύς τους και η αποτελεσματικότητα τους εκπηγάζει όχι από κάποιο παράγοντα ανθρώπινο, αλλά από τη θεία σύσταση και δύναμη τους.

Είναι αλήθεια ότι όχι η πίστη και η αγαθή διάθεση και αφοσίωση εκείνου που μετέχει σ' ένα Μυστήριο γίνεται η αιτία της δωρεάς και χάριτος του Μυστηρίου. Το Μυστήριο, επειδή έχει καθ' εαυτό και εξ εαυτού την υπερφυή δύναμη και χάρη, επενεργεί προς σωτηρία μεν εκείνου, που με πίστη και ευλαβή διάθεση λαμβάνει αυτό, σε κατάκριμα δε και καταδίκη εκείνου, που με ασέβεια και ανευλάβεια προσέρχεται σ' αυτό. Τα Μυστήρια από δική τους ενέργεια και από δική τους δύναμη, που υπάρχει μέσα τους, ενεργούν ως όργανα της Χάριτος.

Η ενέργεια της θείας Χάριτος είναι καθαρά δημιουργική και συντελεί στην ανακαίνιση του αμαρτωλού ανθρώπου.

«Η ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ»

Αρχιμ. ΚΑΛΛΙΣΤΡΑΤΟΥ Ν. ΛΥΡΑΚΗ