«Η ΠΛΑΤΥΤΕΡΑ ΤΩΝ ΟΥΡΑΝΩΝ»
ΥΠΟ ΙΩΑΝΝΟΥ Π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ
ΑΘΗΝΑΙ 1971

Διήγησις περί της Θαυματουργού Εικόνος της Υπεραγίας Θεοτόκου της επιλεγομένης «ΤΡΙΧΕΡΟΥΣΗΣ»

Η Ιστορία της Τριχερούσης Αγίας εικόνος υπάρχει συνηνωμένη τοις συμβεβηκόσιν εν τω βίω του Οσίου και Θεοφόρου Πατρός ημών Ιωάννου του Δαμασκηνού, του γνωστού ασματογράφου της ημετέρας Αγίας εκκλησίας.

Ούτος ο Όσιος σφοδρώς πατάσσων εγγράφως τε και προφορικώς την των Εικονομάχων αίρεσιν, και υπό του θείου ζήλου παρακινούμενος, εσυκοφαντήθη δια τούτο παρά του Αυτοκράτορος Λέοντος του Ισαύρου (κατά τον η’ αιώνα) προς τον άρχοντα της Δαμασκού, παρά τω οποίω κατείχε ο Όσιος υπούργημα επίσημον ο δε άρχων μηδόλως ερευνήσας την υπόθεσιν, και μη υποπτευόμενος, ότι ο Βασιλεύς καταφέρεται μυστικώς κατά του Ιωάννου διέταξεν ίνα εκκοπή η δεξιά αυτού, ως γράψασα δήθεν επιστολάς προς τον ρηθέντα θηριώνυμον Λέοντα, πεπληρωμένας πνεύματος εχθρικού και προδοσίας κατά του άρχοντος αυτού • απεκόπη λοιπόν η χειρ και δια πλείοντα φόβον πάσης της πόλεως, εκρεμάσθη εν δημοσίω τόπο  προς δε το εσπέρας, ότε κατεπράϋνεν ο θυμός του Άρχοντος της Δαμασκού, παρεκάλεσεν αυτόν ο Όσιος δια μέσου άλλων φίλων αυτού, ίνα χορηγηθή αυτώ η άδεια όπως καταβιβάση και λάβη την κρεμασμένην παλάμην της εκκοπείσης δεξιάς αυτού, ο δε άρχων καταπεισθείς εις τας μεσιτείας των εν τω παλατίω φίλων του Ιωάννου, διέταξεν ίνα η παλάμη επιστραφή προς τον πάσχοντα.

Επιστάσης δε της νυκτός εκλείσθη ο Άγιος Ιωάννης εις το ευκτήριον αυτού, και προσαρμόσας την νεκράν παλάμην αυτού εις την θέσιν αυτής έπεσεν ενώπιον της αγίας Εικόνος της Θεοτόκου και κλαύσας πικρώς μετά πίστεως θερμοτάτης και αγάπης εγκαρδίου παρεκάλει αυτήν, ίνα θεραπεύση την δεξιάν αυτού, προς υπεράσπισιν μεν της ορθοδοξίας, προς έλεγχον δε και κατατρόπωσιν της ενδυναμουμένης αιρέσεως των Εικονομάχων  ούτως ουν ευχόμενος εκτενώς ο Όσιος ενύσταξεν ολίγον, και αμέσως είδεν εν οράματι την Θεοτόκον, ατενίζουσαν προς αυτόν βλέμμα φωτεινόν και ιλαρόν και λέγουσαν : «Ιδού η χειρ σου είναι ήδη υγιής μη λυπάσαι του λοιπού, και εκπλήρωσον εκείνο το οποίον μοι υπεσχέθης εν τη προσευχή σου».

Ο δε Ιωάννης διϋπνισθείς εψηλάφει την εαυτού δεξιάν, και μετά βίας επείσθη εις τας εαυτού αισθήσεις, ότι η χειρ αυτού αποκατέσθη υγιής, ως και πρώτον, και ούτε ίχνος των οδυνών έμεινεν εις αυτόν, αλλά μόνον εις ένδειξιν και μαρτυρίαν του θαύματος, εκεί όπου ην κεκομμένη η χειρ έμεινε σημείον μία ερυθρά γραμμή αιματώδης. Εκπλαγείς όλως ο Ιωάννης και συγκινηθείς εις ανέκφραστον ευγνωμοσύνην προς την Θεοτόκον, δια την μεγάλην αυτής ευεργεσίαν ταύτην και έλεος, κατεσκεύασεν εις αιώνιον μνήμην του θαύματος τούτου, μίαν παλάμην αργυράν και επέθηκεν αυτήν εις την αγίαν Εικόνα (Ο Θεοδώρητος Κύρου, λέγει ότι οι Χριστιανοί είχον συνήθειαν να κρεμώσι διάφορα αφιερώματα επί των αγίων λειψάνων, εις ενθύμησιν ων απήλαυσαν παρ’ αυτών θαυμασίων.), ήτις εκ τούτου μετά ταύτα έλαβε και επωνυμίαν, του να λέγηται Τριχερούσα, το μέγα τούτο θαύμα της ιάσεως της χειρός του Ιωάννου εξέπληξεν άπαντας τους κατοίκους της Δαμασκού, καθώς και τον ίδιον Άρχοντα αυτής, όστις ηγάπησε τον Ιωάννην περισσότερον παρ’ όσον ηγάπα αυτόν προ του συκοφαντήση αυτόν ο Λέων, τρέφων προς αυτόν ιδιαιτέρα τινα αισθήματα αγάπης, και μετά πολλήν αντίστασιν, έδωκεν αυτώ την άδειαν, του να αφίση το κοσμικόν υπούργημα, και να εισέλθη εις την Λαύραν του Αγίου Σάββα του Ηγιασμένου.

Αναχωρών δε της Δαμασκού ο άγιος Ιωάννης παρέλαβε και την αγίαν εικόνα, ενώπιον της οποίας έλαβε την θεραπείαν, ήτις εν τη ρηθείση Λαύρα εκ των μέσων του η’ , μέχρι του ιγ’ ,αιώνος, ήτοι μέχρι της εκείσε αφίξεως του περιωνύμου Σάββα Αρχιεπισκόπου Σερβίας, προς ον και εδωρήθη αύτη εκ της Λαύρας ευλογίας χάριν, δι’ ιδιαιτέρας εις τούτο ευδοκίας αυτής της Θεομήτορος • ο δε Ιερός Σάββας αναχωρήσας εκ Παλαιστίνης μετεκόμισε και την αγίαν εικόνα εις Σερβίαν, όπου και διέμεινεν • αλλά πόσον καιρόν διέμεινεν, τούτο υπάρχει άδηλον καθότι δεν υπάρχουσι στερεαί αποδείξεις, τούτο δε μόνον είναι γνωστόν, και μάλιστα κατά τας εζωγραφισμένας του Χελιανδρίου ιστορικάς αναμνήσεις, ότι επί της συμβάσης εν Σερβία ανωμαλίας, η εικών της Τριχερούσης ετέθη επί όνου, ο δε όνος αφέθη ελεύθερος εις την θέλησιν της Βασιλίσσης των Ουρανών, ήτις δια της εικόνος αυτής ηυδόκησε να ξενιτεύση επ’ αυτού, και άνευ τινός ανθρωπίνης οδηγίας ήλθεν ο όνος εις το Άγιον Όρος, ακολουθούντων αυτώ μακρόθεν ανθρώπων τινών, και έστη ενώπιον της Ιεράς Μονής του Χελιανδαρίου όλως ακίνητος (Η του όνου οδοιπορία μετά της Θεομητορικής εικόνος, και έλευσις αυτού ενώπιον της Μονής, υπάρχουσι ζωηρώς εζωγραφισμένα κατά την οδόν την άγουσαν εκ της θαλάσσης εις την Μονήν, εν τω ανεγερθέντι προσκυνηταρίω, όπου έστη ο όνος της Θεομήτορος • εις ανάμνησιν του θαύματος και μέχρι του τοιούτου τόπου η Αγία εικών εφανερώθη, εκτελείται κατ’ έτος λειτανία εις δόξαν της Θεομήτορος. ) οι δε αδελφοί μετά μεγάλης πομπής εδέχθησαν την εικόνα της Θεομήτορος και έθεντο αυτήν εντός του ιερού Βήματος του Καθολικού Ναού όπου και διέμεινεν, άδηλον πόσον καιρόν εξήγαγεν όμως αυτήν εκείθεν εν περιστατικόν, το οποίον και έχει ως ακολούθως.

Ο Καθηγούμενος της Ιεράς Μονής Χελιανδρίου ετελεύτησε και η εκλογή του νέου Ηγουμένου επροξένησε πολλάς και μεγάλας ταραχάς εις την αδελφότητα και καθότι άλλοι μεν ήθελον άλλον, άλλοι δε άλλον, τόσον, ώστε, η Αδελφότης εχωρίσθη εις δύο κόμματα, και ανεφύησαν έριδες και φιλονικείαι.

Αι ταραχαί αύται της αδελφότητος παρηνόχλησαν και την Θεοτόκον, εις της οποίας το Άγιον όνομα υπάρχει αφιερωμένον και αυτό το ιερόν Μοναστήριον.

Αυτή μόνη η Πανύμνητος Δέσποινα εισήχθη και επενέβη εις την φιλονεικουμένην υπόθεσιν ταύτην της αδελφότητος, εις την οποίαν και έδωκε λύσιν και διεύθυνσιν ειρηνικήν με τον ακόλουθον τρόπον :

Εν μια των ημερών συνήχθησαν οι αδελφοί ως έθος εις τον όρθρον και βλέπουσιν ότι η Εικών της Τριχερούσης ίστατο ουχί εντός του Βήματος εις το ίδιόν της τόπον, αλλ’ εις τον Καθηγουμένου • νομίσαντες δε ότι τούτο ην έργον των υπηρετών της εκκλησίας, μετέφερον πάλιν αυτήν οι αδελφοί εις το άγιον Βήμα • αλλά και τη ερχομένην ημέραν πάλι εφάνη επί τον του Καθηγουμένου τόπον, αλλά και πάλι έθεντο αυτήν εντός του ιερού Βήματος, διατάξαντες συγχρόνως και επιτήρησιν αυστηράν, σφραγίσαντες και τας θύρας της εκκλησίας • εν τούτις όμως και την τρίτην ημέραν η Εικών ευρέθη εν τω του Καθηγουμένου τόπω. Εν όσω δε οι αδελφοί εθαύμαζον το παράδοξον τούτο, ιδού και έρχεται εις ερημίτης έγκλειστος, και γνωστός σχεδόν τοις πάσι, και μοναδικός σχεδόν μεταξύ αυτών ένεκα της υψηλής αυτού διαγωγής, και διηγείται αυτοίς μίαν οπτασίαν, εν η η Θεοτόκος ηυδόκησεν, ίνα εκφρασθή και ειπή ότι οι αδελφοί, να μη ενοχλώσι του λοιπού την αυτής εικόνα, εκ του τόπου του Καθηγουμένου, καθότι προς αποφυγήν της ασυμφωνίας και επί του παρόντος και κατά το μέλλον, ήτις συμβαίνει, ότε εκλέγονται Ηγούμενοι, βούλεται ίνα κατέχη αυτή μόνη δια της θείας Εικόνος αυτής την του Καθηγουμένου θέσιν και αμέσως να διοική και κυβερνά το ιερόν Μοναστήριον. Έκτοτε λοιπόν ούτε εκλέγουσιν, ούτε υπάρχει Ηγούμενος εν ενεργεία παρά της αδελφότητος, αλλ’ υπάρχει μόνον Προηγούμενος, ή τοποτηρητής του Καθηγουμένου, επιτηρών τας υποθέσεις της Μονής • η δε του Καθηγουμένου θέσις, εν τη εκκλησία, πάντοτε υπάρχει κενή, εφ’ ης και ίσταται η αγία εικών της Τριχερούσης.

Επειδή λοιπόν εν τούτω τω Μοναστηρίω ουχ υπάρχει Ηγούμενος ως δεδήλωται, οι Εκκλησιάρχαι και οι εφημερεύοντες Ιερομόναχοι πάντοτε λαμβάνουσιν ευλογίαν παρά της αγίας εικόνος της Τριχερούσης, δια να σημάνωσι τους κώδωνας και δια να ποιήσωσι την έναρξιν εκάστης ακολουθίας • όθεν κατά το επικρατούν εν τω αγίω Όρει έθος, ενδυθέντες τους μανδύας αυτών προσέρχονται τη Αγία Εικόνι, και ποιήσαντες ενώπιον της Θεομήτορος δύο μετάνοιας εδαφιαίας μετά του σημείου του Τιμίου Σταυρού, ασπάζονται την αγίαν αυτής δεξιάν, είτα και ενώπιον της Προεστώσης, ποιούσι και τρίτην εδαφιαίαν, άνευ όμως σημείου Σταυρού.
Ομολογούσι δε οι ρηθέντες Εκκλησιάρχαι, ότι πλησιάζοντες τη Αγία Εικόνι, λάβωσι την ευλογίαν παρά της Θεομήτορος αισθάνονται ένα ακούσιον φόβον, όμοιον εκείνου, ον έχουσιν οι υποτασσόμενοι εις τους Δεσπότας αυτών • αλλά προς τούτοις αισθάνονται και την υϊκήν στοργήν, ως ενώπιον της Μητρός της αιωνίου αγάπης τε και παρηγορίας.

Η θέα της εικόνος ταύτης, είναι υπέρ το δέον εκφραστική και μάλιστα αυστηρά • είναι δε άξιον σημειώσεως, ότι εις το όπισθεν μέρος αυτής της αγίας εικόνος δεν είναι γυμνή η σανίς, αλλ’ υπάρχει και άλλη εικών, ήγουν του Ιεράρχου του Χριστού Νικολάου.